Yunuslar ve Alet Kullanımı (Dolphin Innovation Project)

YUNUSLAR VE ALET KULLANIMI

(DOLPHIN INNOVATION PROJECT)

    Popular Scince Türkiye 100. sayısını okurken ilk sayfalarda çok ilgimi çeken bir konuyla karşılaştım. Yunuslar üzerinde yapılan bu araştırmanın sonuçları araştırdığım zaman daha da ilgimi çekti. Ben de bunu paylaşabileceğimi düşündüm. Umarım ilginizi çeker.

    Yunuslarda ilk alet kullanımı ilk olarak 1997 yılında şişe burunlu yunusların su tabanlarında avlanırken deniz süngerlerini kopararak koruyucu eldiven gibi taktıkları ve böylece kumda saklanmış canlıları ararken gagalarının yaralanmasını önledikleri gözlemlendiğinde keşfedilmişti.

    Yakın zamanda yapılan yeni araştırmalarda aynı yunus türünün (şişe burunlu yunuslar/tursiops), dev deniz salyangozlarının boş kabuklarını kullanarak küçük balıkları hapsettiği, daha sonra da bu kabukları su yüzeyine çıkararak salladığı ve içindeki balıkların ağızlarının içine düşmesini sağladığı gözlemlendi. Yunusların avlandığı bu yönteme verilen ad "Shelling".

    İlk araştırmalarda gözlemlenen sünger kullanımı annelerin kızlarına öğrettiği bir yetenek. Bu tip öğrenmeye "dikey aktarım" deniyor. Fakat yen araştırmalarda görüldüğü üzere şişe burunlu yunuslarda "yatay sosyal aktarım" yoluyla da öğrenim gerçekleşebiliyor. Yatay sosyal aktarım, bireylerin sosyal çevrelerinden yani arkadaşlarından bilgi edinmeleri demek. 

    Yani kısacası bu önemli çalışma şişe burunlu yunusların yatay sosyal aktarımla öğrenebildiğini kanıtlamış. 

    Okuduklarınızla aklınızda net bir şey oluşmadıysa içinde animasyonların da yer aldığı bu videoyu izlemenizi tavsiye ederim: 

    Bu araştırmaların yapıldığı bölge ve orada yaşayan yunusların genel davranış ve avlanma alışkanlıkları hakkında bilgi edinmek isterseniz de bu kısa videoyu izleyebilirsiniz:

    Hepsi hemen hemen aynı şeylerden bahsetse de bu konu hakkında pek çok video mevcut.

Peki bu çalışma neden önemli?

    Öncelikle bu çalışmada kanıtlanan fikir, yani yunusların yatay sosyal aktarımla öğrenebildikleri, uzun zamandır bu alanda çalışmalar yapan bilim insanlarınca bir hayli merak edilmiş, üzerinde çalışmalar yapılmış ama başarılı olup kanıtlanamamış bir konu. 

    Yunusların aile arasındaki etkileşimlerinin yaygın olması yanı sıra sergiledikleri genel tutucu tavırları göz önünde bulundurulduğunda bu çalışma ciddi bir kilometre taşı niteliğinde. 

    Ayrıca bu çalışma uzun bir zaman diliminde büyük emeklerle ortaya konmuş. Rakamlarla belirtmek gerekirse;

• 2007 ve 2018 yılları arasında
• 5300 kadar karşılaşmada 
• 1000'den fazla bireyin incelenmesi sonucu

ikna ediciliği yeterli olan,

• 42 ayrı zamanda 
• 3 farklı genetik soydan gelen
• 19 bireyde gözlemlenen verilerin işlenmesiyle ortaya çıkmış. 

NOTLAR:

        Araştırmada; yunuslarda ve başka hayvanlarda, hatta insanlardaki öğrenme alışkanlıklarını incelemek için kullanılan NBDA (network-based diffusion analysis/ağ tabanlı difüzyon analizi) yöntemi kullanılmış. Bu yöntem bilginin sosyal iletimini veya sosyal ağlardaki bir davranışı tespit etmek ve ölçmek için kullanılan istatistiksel bir araçtır. 

        Son zamanlarda bu araştırmanın yapıldığı Köpekbalığı Koyu'ndaki çevresel faktörlerin de yunuslarda kabuk kullanarak avlanmadaki artışta etkili olduğu düşünülüyor. 

    Yatay aktarımın gözlemlendiği büyük maymunlar gibi diğer hayvanlarla ola benzerlikler fsrklı evrim tarihleri ve yaşam ortamları olmalarına rağmen ilgi çekici. Günümüzde genetik ve evrim alanındaki keşifler yakın zamanda pek çok sır perdesini aralayacak gibi duruyor.  

KAYNAKÇA

• https://popsci.com.tr/yunuslar-arkadaslarindan-alet-kullanmayi-ogreniyor/
• http://www.sharkbaydolphins.org/dolphin-innovation-project/
• https://en.wikipedia.org/wiki/Network-based_diffusion_analysis